Tentakel19

Tentakel 19

Tentakel 19
Nummer 19 - 12 juni 2014

 

1000-soortendag 2014: Lauwersmeer

Op uitnodiging van Staatsbosbeheer en in samenwerking met waarneming.nl en de andere PGO's zal in 2014 weer een, ongetwijfeld geslaagde, poging gedaan worden de 1000 soorten te halen, deze keer in Nationaal Park Lauwersmeer.

De dag zal plaatsvinden op 21 juni. We verzamelen om 10 uur bij het Activiteitencentrum De Bosschuur van Staatsbosbeheer aan De Rug 1, Lauwersoog. Het onderkomen Natuurlijk Kolummeroord is inmiddels voor vrijdagnacht geheel volgeboekt. Voor zaterdagnacht zijn er eventueel nog wel enkele slaapplekken. Tevens zijn er nog een beperkt aantal (gratis) plaatsen beschikbaar op het kampeerterrein De Pomp van Staatsbosbeheer.

De dag zal zoals gebruikelijk worden afgesloten met een door Staatsbosbeheer aangeboden barbecue. Mensen die zaterdag nog willen blijven overnachten en deelnemers aan de BBQ kunnen zich opgeven bij ondergetekende o.v.v. eventuele vegetarische voorkeur.

Excursieleiders en overnachters ontvangen aankomende week nog nadere info.

De excursies, 20 en 21 juni
Nachtvlinders diverse groepen 20 en 21 juni 21.30
Angeldragers Jan Smit begin 10.30
Cicaden Roel van Klink begin 10.30
Kevers diverse groepen begin 10.30
Libellen(larven) en algen (incl. microscopische determinatie) Christophe Brochard begin 10.30
Vliegen diverse groepen begin 10.30
Waterbeestjes Bram Koese begin 10.30
Land- en waterslakken Anthonie van Peursen begin 10.30 en 14.00
Gallen Matthijs Courbois, Jojanneke Bijkerk, Hans Roskam, Vincent Kalkman begin 10.30
Paddenstoelen Yvonne en Gerrit van Duuren begin 10.30
Paddenstoelen Inge Somhorst begin 10.30
Planten Willem Stouthamer begin 10.30
Vissen John Melis, Bregtje Kuik begin 10.30 en 13.30
Marterachtigen (sporenbuizen en camera-traps) Bregtje Kuik begin 10.30
Muizen vangen Guido Lek begin 21.30


Ed Colijn
ed.colijn@naturalis.nl

top

Nationale Nachtvlindernacht

De Nationale Nachtvlindernacht wordt dit jaar voor de tiende keer georganiseerd door De Vlinderstichting in samenwerking met de werkgroep Vlinderfaunistiek van EIS Kenniscentrum Insecten. Verspreid door heel Nederland wordt naar nachtvlinders kijken, onder begeleiding van experts.

Direct voorafgaand aan de start van de tiende Nationale Nachtvlindernacht houdt De Vlinderstichting op 27 juni in Hotel de Wageningsche Berg in Wageningen van 20:00 tot 21:45 een minisymposium over het onderzoek naar de effecten van nachtelijk kunstlicht op natuur, waaronder nachtvlinders.

Meer informatie is te vinden op de Nachtvlindernachtwebsite.

top

Insectenweekend KNNV Eext 29 t/m 31 augustus

In het weekeinde van vrijdag 29 t/m zondag 31 augustus 2014 houdt de Landelijke Insectenwerkgroep (LIW) van de KNNV haar zomerweekend in groepsaccommodatie Baldwinhoeve). Eext is mooi gelegen voor alle insectengroepen, zowel soorten van droge als vochtige gebieden kunnen hier gevonden worden.

Vrijdagavond om 20.00 uur wordt het weekeinde geopend, met een (digitale) dialezing en is er verder gelegenheid ervaringen uit te wisselen en/of kennis met elkaar te maken. Op zaterdag en zondag worden omliggende gebieden bezocht. Gezien de ligging van de het verblijf zullen zowel nattere als droge gebieden bezocht worden. Op zaterdagavond kunnen de vangsten en foto's van die dag gedetermineerd en bekeken worden. Het weekeinde eindigt op zondag 15.00 uur.

De kosten voor het weekend bedragen € 42,50. In deze kosten zijn inbegrepen: 2 overnachtingen, 2x ontbijt, avondeten zaterdag, koffie en thee. Ook niet leden van de LIW mogen een keer deelnemen zonder de verplichting lid te worden.

Voor nadere informatie en/of opgave kunt u terecht bij Koos van Brakel: liw@knnv.nl, tel. 0348-417032

top

Bijenplanten, nectar en stuifmeel voor honingbijen / Gasten van bijenhotels

Op 4 juli worden maar liefst twee boeken over bijen gepresenteerd:
  • "Bijenplanten, nectar en stuifmeel voor honingbijen" van Arjen Neve & Raymond van der Ham; en
  • "Gasten van bijenhotels" van Pieter van Breugel.
Het zijn twee lijvige boekwerken boordevol informatie over bestuivers.

Voor meer informatie over de boeken, zie bestuivers.nl. Daar is ook de uitnodiging voor de presentatie te vinden.

top

Voorlopige resultaten Atlasproject "Leuke vliegen"

Nu van bijna alle families de collectiegegevens zijn ingevoerd en samengevoegd met de waarnemingen van waarneming.nl kunnen we eens gaan kijken of en zo ja wat voor veranderingen er zijn opgetreden. Nou die zijn er!

Het is alom bekend dat het slecht gaat met de wilde bijen in Nederland. Hetzelfde geldt (logischerwijs) ook voor hun parasieten: blaaskopvliegen. Verschillende soorten zijn behoorlijk hard achteruitgegaan of ronduit verdwenen uit bepaalde gebieden.

Zo lijkt de Hoornaarblaaskop Conops vesicularis verdwenen te zijn van de Veluwe, terwijl die er vroeger verspreid over het hele gebied voorkwam. Ook de zwartgele blaaskop Conops flavipes lijkt over heel Nederland erg achteruit gegaan te zijn.

Toch zijn er ook positieve berichten: het gewoon knuppeltje Physocephala rufipes is toegenomen. En de uitbreiding van de muurrouwzwever Anthrax anthrax is ronduit spectaculair te noemen. Net als het gewoon knuppeltje is ook de gewone kromlijf Sicus ferrugineus sterk vooruitgegaan. Waarschijnlijk omdat beide soorten op de algemene soorten hommels parasiteren.

Wellicht dat de verspreidingsbeelden nog iets veranderen, er ontbreken namelijk nog veel gegevens uit de periode 1980 tot 2005, zeg maar de periode tussen de museumcollecties en het opkomen van waarneming.nl. We hopen dus ook dat iedereen die gegevens heeft uit die periode deze alsnog wil invoeren.

John Smit & Menno Reemer; foto: Rainer Altenkamp.

top

Pissebedden in de tuin

Medio juni gaat het onderzoek "Pissebedden in de tuin" van start. Het project is bedoeld om mensen kennis te laten maken met pissebedden en te laten zien dat in tuinen diverse soorten kunnen voorkomen.

Voor dit project is een zoekkaart ontwikkeld, waarmee de meest voorkomende soorten in tuinen op naam gebracht kunnen worden. Door mee te doen met het onderzoek kan eenieder een bijdrage leveren aan de kennis van pissebedden in de tuin.

Voor meer informatie zie www.quest.nl/test (vanaf circa 15 juni).

top

Onbestippeld lieveheersbeestje, nieuw voor Nederland

In april van 2014 werden enkele individuen van het onbestippelde lieveheersbeestje Cynegetis impunctata in Overijssel gevonden. Dit is de eerste waarneming voor Nederland.

De soort is vrij makkelijk te herkennen aan de roodbruine, licht behaarde dekschilden, waarbij de zwarte kop duidelijk afsteekt. Het is een soort van vochtige graslanden die langs sloten en beken voorkomt. Het onbestippelde lieveheersbeestje is een van de weinige soorten die niet van bladluizen leeft maar vooral grassen eet.

Bron: Waarneming.nl; foto Henk Soepenberg.

top

Caryocolum fischerella, nieuw voor Nederland

In het voorjaar van 2013 werden in de omgeving van Vlodrop-Station onbekende rupsen verzameld van zeepkruid. Uit de twintig verzamelde rupsen konden vijftien vlinders gekweekt worden. Het bleek te gaan om de palpmot Caryocolum fischerella, een soort die tot dan toe onbekend was voor de Nederlandse fauna.

Het vlindertje heeft een spanwijdte van 10-13 mm en is te herkennen aan de typische tekening van de voorvleugel. Op zeepkruid zijn in Nederland twee andere microlepidoptera waargenomen: Coleophora saponariella en Coleophora frischella.

Bron: Schreurs, A. & F. Groenen 2014. Caryocolum fischerella (Lepidoptera: Gelechiidae): een nieuwe soort voor de Nederlandse fauna. Entomologische Berichten 74 (3): 103-105; foto Frans Cupedo.

top

Bembidion ruficolle, nieuw voor Nederland

In de zomer van 2012 werd in de Millingerwaard een tweetal exemplaren van de loopkever Bembidion ruficolle aangetroffen, een soort die voordien niet bekend was uit Nederland. Deze zandminnende en oeverbewonende soort werd gevonden op een strandje langs een ontgronding.

In ons land komen ruim 370 loopkeversoorten (Carabidae) voor. Al sinds lange tijd worden deze insecten intensief bestudeerd. Het gebeurt dan ook niet vaak dat er een nieuwe loopkever aan de Nederlandse keverlijst kan worden toegevoegd. De laatste zeer recente aanwinst, uit 2012, betrof Anillus caecus en we moeten vervolgens terug naar 2002 voor de voorlaatste aanwinst, Tachyura hoemorrhoidalis. Het is dus erg bijzonder dat er nu weer een nieuwe soort voor Nederland is aangetroffen.

Bron: Heijerman Th. & J. Willemsen 2014. Eerste vondst van de loopkever Bembidion ruficolle in Nederland (Coleoptera: Carabidae). Entomologische Berichten 74 (3): 106-110; foto Theodoor Heijerman.

top

Monocorophium uenoi, nieuw voor Nederland

Onderzoek aan banken van Japanse oester bij Yerseke heeft een nieuw vlokreeftje opgeleverd: Monocorophium uenoi. Deze exoot is afkomstig van de Grote Oceaan en was nog niet eerder aangetroffen in het Atlantisch gebied.

Monocorophium uenoi is waarschijnlijk geïntroduceerd met schelpdieren, mogelijk vanuit een andere bron in Europa.

Bron: Faasse M.A. 2014. The Pacific amphipod Monocorophium uenoi (Stephensen, 1932) introduced to the Netherlands (NE Atlantic). BioInvasions Records 3 (1): 29-33; foto Marco Faasse.

top

Laonome calida, nieuw voor Nederland

De mariene borstelworm Laonome calida werd pas in 2007 beschreven uit Australische wateren. Recent werd deze exoot op diverse plaatsen gevonden in zoete en brakke locaties in het Nederlandse Deltagebied.

Waarschijnlijk is de soort vanuit Australië geïntroduceerd.

Bron: Capa, M., G. van Moorsel & D. Tempelman 2014. The Australian feather-duster worm Laonome calida Capa, 2007 (Annelida: Sabellidae) introduced into European inland waters? BioInvasions Records 3 (1): 1-11; foto David Tempelman.

top

Lebertia longiseta, nieuw voor Nederland

Macrofaunaspecialist Eveline Stegeman-Broos van het Waterlaboratorium heeft de watermijt Lebertia longiseta voor het eerst in Nederland aangetroffen. Bij het analyseren van monsters van een vistrap bij Lettelerleide in Overijssel vielen haar afwijkende exemplaren van de watermijt Lebertia op.

Na controle door Harry Smit en Reinhard Gerecke bleek het te gaan om Lebertia longiseta, een soort die nog niet uit ons land bekend was. De soort lijkt nogal op L. inaequalis, maar na deze vondst volgen er misschien meer.

Bron: Stegeman-Broos, E. 2014. Lebertia longiseta, een watermijt nieuw voor Nederland. Macrofaunanieuwsmail 114: 2-4.

top

Libellen in Drenthe

Het boek "Libellen in Drenthe" is vanaf 1 juli 2014 verkrijgbaar. Het boek geeft een zeer compleet overzicht van de libellenfauna van deze provincie.

In het boek worden bijna 60 libellensoorten en hun verspreiding beschreven. Bijna 200.000 waarnemingen vanaf 1900 t/m 2013 en ongeveer 500 kleurenfoto's zijn gebruikt. Het unieke aan het boek is dat alle kmhokken vanaf 2007 t/m 2013 in de provincie op de aanwezigheid van libellen zijn onderzocht.

Boek bestellen?
Het boek is te bestellen door € 26,00 (inclusief verzendkosten) over te maken op NL12 TRIO 025 440 0752 t.n.v. Stichting Libellenwerkgroep Drenthe, Assen.
Vermeld bij de betaling je naam, adres en woonplaats.

Bron: Libellenwerkgroep Drenthe.

top

Libellensupplement Zeeland 2006-2013

In 2007 heeft de Vlinder- en Libellenwerkgroep Zeeland in samenwerking met stichting het Zeeuwse Landschap de atlas "Libellen in Zeeland" uitgegeven. Hierin zijn waarnemingen verwerkt t/m het jaar 2005.

Sinds die tijd zijn er bij de libellen spectaculaire veranderingen waargenomen. Daarom heeft de Vlinder- en Libellenwerkgroep Zeeland een kleurrijke brochure uitgebracht waarin deze veranderingen uit de periode 2006-2013 worden gedocumenteerd.

De brochure heeft dezelfde afmetingen als de libellenatlas en is tot 1 juli 2014 te bestellen voor € 6,50 via e-mail naar Henny Waanders met onderwerp Libellensupplement, onder vermelding van aantal, uw naam en postadres.

C.a. half juli is uw bestelling dan af te halen in Goes.

Wilt u het per post ontvangen, dan komen daar € 3,- verzendkosten bij.

Voor meer info zie de website van de Vlinder- en Libellenwerkgroep Zeeland.

top

Kijk op Exoten 8

In deze achtste editie van Kijk op Exoten weer aandacht voor een aantal interessante exoten die al in Nederland aanwezig zijn, of door specialisten de komende jaren verwacht worden. Met deze informatie verwachten we de kans te vergroten op het tijdig signaleren van dergelijke soorten. We hopen van harte dat u bereid bent de waarnemingen online te melden via Waarneming.nl, Telmee.nl, of -voor de sportvissers- Mijnvismaat.nl.

Met in dit nummer onder andere nieuws over diverse ongewervelden zoals de Aziatische essenprachtkever (Agrilus planipennis), de blaasjeskrab (Hemigrapsus sanguineus)) en de penseelkrab (Hemigrapsus takanoi).

Op de achterzijde van de nieuwsbrief ziet u hoe u zich ook aan kunt melden.

Kijk op Exoten Nummer 8 is hier te downloaden.

top

Texel is anders

Er is een nieuw boek verschenen over Texel, een gezamenlijke uitgave van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer. In 'Texel is anders' vertelt een keur van auteurs in 35 hoofdstukken over landschap, (cultuur)historie en natuur op en rond het eiland.

Allerlei diergroepen van het eiland zijn vertegenwoordigd: vissen, zeehonden, bruinvissen, wilde bijen, mariene evertebraten, mieren, sprinkhanen, libellen en vlinders. Vanuit het EIS-bureau werd een hoofdstuk over loopkevers verzorgd. Daarnaast wordt uitgebreid aandacht besteed aan de wilde planten, paddenstoelen en diatomeeën. Het boek bevat verder hoofdstukken over de landschaps- en bewoningsgeschiedenis, de zeegrasvisserij, de kustvisserij, eendenkooien en de drinkwatervoorziening.

Maar liefst 43 auteurs werkten mee aan dit 296 pagina's dikke boek en meer dan 50 fotografen en instanties zorgden voor prachtige afbeeldingen. Eindredacteur is Jacques de Raad, die alle auteurs en fotografen inspireerde om tot dit mooie resultaat te komen.

Dankzij de belangeloze medewerking van eindredacteur, auteurs en fotografen en bijdragen van de Waddenacademie, Stichting Vogelreizen en Naturalis is de verkoopprijs beperkt gebleven. Het boek is voor € 34,90 te koop op Texel en via de webwinkels van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten.

top

Entomologische Berichten 74 (3)


Eind mei verscheen het derde nummer van het 74e jaargang van de Entomologische Berichten.

Daarin artikelen over een nieuwe micronachtvlinder en een nieuwe loopkever voor de Nederlandse fauna, de uitbreiding van de lindevouwmot, het aantal larve stadia bij het vliegend hert, een nieuwe Polistes-soort als gast voor een waaiervleugelige (Xenos), een korte mededeling over het aantal Megarhyssa-soorten in Nederland en de gebruikelijke rubrieken Uitgelezen, Promoties en Verenigingsnieuws.



Inhoud
101-102 Column - Insecten en de Ark van Noach - Kooi, R.E.
103-105 Caryocolum fischerella (Lepidoptera: Gelechiidae): een nieuwe soort voor de Nederlandse fauna - Schreurs A. & F. Groenen
106-110 Eerste vondst van de loopkever Bembidion ruficolle in Nederland (Coleoptera: Carabidae) - Heijerman, Th. & J. Willemsen
111-114 Explosieve verspreiding van de lindevouwmot: nu ook in Nederland? - Doorenweerd, C., B. van As & J. Scheffers
115-120 Number of instars of Lucanus cervus (Coleoptera: Lucanidae) larvae - Fremlin M. & P. Hendriks
121-123 A social parasitic Polistes wasp parasitized by a twisted-wing insect (Hymenoptera: Vespidae, Strepsiptera: Xenidae) - Smit J. & J.T. Smit
124-125 Drie Megarhyssa-soorten aanwezig in Nederland - Zwakhals, C.J.
125-128 Uitgelezen
128-136 Promoties
136 Verenigingsnieuws

top

Het Zeeboek - Determinatietabellen voor de flora en fauna van de Nederlandse kust

Dertig jaar geleden verscheen de eerste druk van het Zeeboek en die werd een ongekend succes! Nu verschijnt er een geheel herziene versie van deze veldgids. Het boek beschrijft algemene soorten planten en dieren zoals slakken, schelpen, zeewieren en -grassen, krabben, kreeften, kwallen, zeesterren, vissen en zeezoogdieren.
  • Al het Nederlandse zeeleven bijeen in één handzame veldgids;
  • Soorten determineren: o.a. schelpen, slakken, zeewieren, -grassen, sponzen, kwallen, zee-egels, krabben, kreeften, vissen en zeezoogdieren;
  • Gericht op herkenning in het veld;
  • Talloze illustraties en extra informatie over voorkomen, ecologie en gedrag.
De veldgids is geschreven door Nederlandse experts.

Meer informatie is te vinden op de website van de KNNV-uitgeverij.

top

Fotogids larven van libellen

Christophe Brochard & Ewoud van der Ploeg 2014
Fotogids larven van libellen
Verschijnt eind juli 2014

Libellen brengen het grootste deel van hun leven door als larve. Niet alleen liefhebbers, maar ook onderzoekers willen deze larven graag op naam brengen. De aanwezigheid van libellenlarven zegt namelijk veel over de kwaliteit van het water.

De praktische 'Fotogids Larven van Libellen' is een handig hulpmiddel voor herkenning van Europese libellenlarven.
  • 800 unieke foto's van de libellenlarven en hun leefmilieu;
  • Ruim 80 soorten libellen en waterjuffers van Noordwest Europa;
  • Uitgebreide soortbeschrijvingen;
  • Per soort: waar vind je de larven en wat is het beste moment?
  • Praktische informatie over het zoeken en opkweken van larven;
  • Handige verwijzingen naar het 'larvenhuidjesboek'.
Dit boek is een logische aanvulling op de succesvolle 'Fotogids Larvenhuidjes van Libellen'.

Voorintekenactie
Het boek is tot 15 juli te bestellen met € 8,- korting! Je betaalt dan niet € 47,95 maar € 39,95 (inclusief verzendkosten). Deze actie is geldig t/m 15 juli 2014.

Meer informatie is te vinden op de website van de KNNV-uitgeverij.

top

Agenda t/m augustus 2014
14 juni Sektie Everts - Extra excursie Nederlandse Entomologische Vereniging
20-22 juni Nachtvlinderkamp Epen Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie
21 juni 1000-soortendag Lauwersmeer deze nieuwsbrief
27-28 juni Nachtvlindernacht De Vlinderstichting en de werkgroep Vlinderfaunistiek van EIS Kenniscentrum Insecten
27-29 juni Sectie Snellen en Ter Haar - Gezamenlijke excursie Nederlandse Entomologische Vereniging
27-29 juni Genootschapsweekend Natuurhistorisch Genootschap in Limburg
27-29 juni Snorkelkamp Schouwen Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie
juli Zuidelijke heidelibel en larvenhuidjes in Staartjeswaard Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie
4 juli Presentatie Bijenplanten, nectar en stuifmeel voor honingbijen / Gasten van bijenhotels deze nieuwsbrief
4-6 juli Kaderkamp Waterbeestjes Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie
5 juli Mierenwerkgroep - Excursie Zuid-Limburg Nederlandse Entomologische Vereniging
7 juli Vliegende herten in de avondschemering Natuurhistorisch Genootschap in Limburg
2 augustus Sectie Hymenoptera - Zomerexcursie Nederlandse Entomologische Vereniging
9 augustus Sectie Diptera - Leuke vliegen in Saeftinghe Nederlandse Entomologische Vereniging
10 augustus Insecten op de Groote Heide Natuurhistorisch Genootschap in Limburg
29-31 augustus Insectenweekend Eext deze nieuwsbrief - Landelijke Insecten Werkgroep van de KNNV

top

Van de redactie

Dit is het negentiende nummer van Tentakel, de digitale nieuwsbrief over ongewervelde dieren. Deze nieuwsbrief verschijnt onregelmatig naast de reguliere papieren EIS-nieuwsbrief.

In de nieuwsbrief is plaats voor allerlei korte berichten die het onderzoek aan ongewervelden in Nederland aangaan: berichten van het EIS-bureau, oproepen, bijzondere en fenologische waarnemingen, aankondiging van rapporten en boeken en een activiteitenagenda. Ook al uw bijdragen zijn welkom. U kunt deze sturen naar eis@naturalis.nl.

De nieuwsbrief is opgezet als Internetpagina (in HTML) en kan in de meest gangbare e-mailprogramma's worden gelezen. Met de berichtopmaak/e-mailindeling ingesteld op (originele) HTML ziet u behalve tekst ook plaatjes en kunt u via de blauwe links eenvoudig alleen dat nieuws er uit pikken dat u interesseert. Mocht u problemen hebben met het instellen van het HTML-formaat in uw e-mailprogramma schroom dan niet en neem gerust contact op. Of probeer het hier met uw webbrowser.

Mocht u geen belangstelling (meer) hebben voor deze nieuwsbrief: een retour-mailtje naar dit adres is voldoende om uw e-mailadres te verwijderen van deze mailinglist. Aanmelden op dit adres is vanzelfsprekend ook mogelijk.

Ed Colijn

top

Over EIS

Stichting EIS Kenniscentrum Insecten 
doet onderzoek aan insecten en andere ongewervelden en geeft voorlichting en adviezen over beheer en beleid.

Tentakel

Wilt u in het vervolg onze nieuwsbrief Tentakel ontvangen? Meldt u dan hieronder aan.
* Required

donateur

Word voor € 22,50 donateur en ontvang Nederlandse Faunistische Mededelingen en Entomologische Tabellen

Ja Ik word donateur

Contact

EIS Kenniscentrum Insecten
Postbus 9517
2300 RA Leiden
(+31) 071 7519314
eis@naturalis.nl   

Bezoekadres
Vondellaan 55 
2332 AA Leiden