Tentakel20

Tentakel 20

Tentakel 20
Nummer 20 - 17 december 2014

 

Kant noch wal

EIS-dag 24 januari 2015


Ook komend jaar organiseert EIS weer een landelijke dag met een gevarieerd aanbod aan lezingen. Deze keer staat de dag in het thema van (semi-)aquatische fauna, met bijdragen over o.a. de bijzondere fauna van Limburgse bronnen, bomen in rivieren, loopkevers van slootoevers, terrestrische dansmuggen, en nog veel meer.

Ook kunt u uw kennis van deze fauna testen tijdens de Mysterie Insecten Competitie, eveneens toegespitst op het thema.

Kortom wees welkom, de deuren zijn open vanaf 10:00, waarbij er koffie en thee klaar staat. De dag zal geopend worden om 10:30. Om 16:15 is er de gelegenheid om nog even rustig na te kletsen onder het genot van een hapje en een drankje.

De EIS-dag zal gehouden worden in het auditorium van museum Naturalis te Leiden. Museum Naturalis ligt achter het centraal station van Leiden, vlakbij het Leids Universitair Medisch Centrum. Een routebeschrijving vindt u op naturalis.nl/nl/bezoek/adres/. Het definitieve programma zal later bekend worden gemaakt

Programma

10.00 Ontvangst met thee en koffie
10.30 Opening Bart van Tooren voorzitter EIS
10.40 Herstel van hoogvenen: herstel van soortenarmoede of soortenrijkdom? - Gert-Jan van Duinen
11.00 Gravende rode Amerikaanse rivierkreeften: waar gaat het heen? - Bram Koese
11.20 Mysterie Insecten Competitie - Christophe Brochard


12.00 Lunch (zelf meebrengen of in het museumrestaurant)


12.30 Coördinatorenoverleg
13.30 Oerkreeft in karrespoor - Martin Soesbergen (met video van Lei Paulssen over Chirocephalus diaphanus)
13.50 Zuid-Limburgse bronnen als kwetsbaar biotoop voor bijzondere watermacrofauna - Barend van Maanen
14.10 Watermijdende larven van dansmuggen - Henk Moller-Pillot
14.30 Ongewervelden en EIS in 2014 en 2015 - Roy Kleukers


14.50 Thee- en koffiepauze


15.15 Het belang van rietsloten in een intensief agrarisch gebied voor wetland-arthropoden - Kris Decleer
15.35 Bomen in de Nederrijn - Lek en hun betekenis voor de KRW score van de macrofauna in 2014, het eerste jaar van de proef In opdracht van Rijkswaterstaat - Alexander Klink
16.00 Uitslag Mysterie Insecten Competitie
16.15 Sluiting Bart van Tooren aansluitend een borrel


Voor meer informatie: John Smit.

top

Genootschapsdag

Op zaterdag 21 februari 2015 organiseert het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg de 18e editie van de Genootschapsdag. Deze vindt plaats in het Bisschoppelijk College Broekhin, Bob Bouwmanstraat 30-32 te Roermond.

Deze bijeenkomst is ontmoetingsdag voor Limburgse natuurliefhebbers. Naast een uitgebreid lezingenprogramma is er ook weer een informatie- en boekenmarkt. Ook zijn de verschillende terreinbeheerders aanwezig zodat u contacten kunt leggen om te monitoren en uw bijzondere vondsten kunt melden.

Het programma start om 10.00 uur (zaal open om 9.30 uur) en duurt tot 16.30 uur. In het ochtendprogramma lichten leden van de studiegroepen in korte presentaties de bijzondere vondsten in op hun studiegebied. In de middag worden langere lezingen verzorgd. De dag wordt afgesloten met een borrel.

Deelname aan deze dag is voor iedere natuurliefhebber, lid of geen lid, gratis. We vinden het wel fijn als u zich aanmeldt via www.nhgl.nl/genootschapsdag, zeker met het ook op de catering. Tijdens de lunch zijn namelijk belegde broodjes te koop. Koffie en thee zijn de hele dag verkrijgbaar.

Verdere informatie kunt u verkrijgen via het kantoor van het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg, Godsweerderstraat 2, 6041 GH Roermond, tel. 0475-386470 of via e-mail kantoor@nhgl.nl.

Hier onder het voorlopige programma. Het meest actuele programma van de Genootschapsdag is te vinden op bovengenoemde internetpagina.

Voorlopig programma

10.00-12.00 Ochtendprogramma
Opening - Harry Tolkamp
Genootschapsweekend Geuldal 2015 - Hettie Meertens
Zeggenatlas komt eraan - Jan Hermans & Paul Spreuwenberg
Medicinale bloedzuiger - Ton Lenders
Naakte kokerjuffer in de Roer - Harry Tolkamp
12.00-13.30 Middagpauze met o.a. boeken- en groene markt
13.30-14.30 Middagprogramma
Het Mergellandhoen weer terug op het oude nest - Ton Wanders
Vitaliteit van de Mannetjesorchispopulaties in Zuid-Limburg - Jean Claessen & Jacques Kleijnen
Rivierkreeften in Limburg - Olaf op den Kamp
Het Ranavirus - Harry van Buggenum
14.30-15.00 Theepauze met o.a. boeken- en groene markt
Zenderonderzoek Vliegend hert - Douwe Schut
De wilde kat in Limburg - René Janssen & Anke Brouns
Dood doet Leven - Bart Beekers
16.00 Borrel

top

Libellenstudiedag

Op zaterdag 21 februari 2015 zal de jaarlijkse NVL Libellenstudiedag weer worden gehouden in de Refter zaal in het Dominicanenklooster te Zwolle.

De zaal is om 9:30 uur open, en goed met het openbaar vervoer te bereiken. De toegang is gratis.

Programma

10.00 Aankomst (koffie staat klaar)
10.30 Opening dagvoorzitter
10.35 Wat is de zeldzaamste Europese libel? - Vincent Kalkman
11.00 Mystery Quiz - Weia Reinboud/Es & Faz
11.15 Koffiepauze
11.40 Distribution atlas of the dragonflies in Germany - K.-J. Conze
12.05 Algemene Ledenvergadering
12.30 Lunchpauze
13.15 Quizontknoping - Weia Reinboud/Es & Faz
13.30 De Gaffelwaterjuffer aan het uitbreidingsfront: evolutie en ecologie - Lieven Therry
13.55 Trends in verspreiding van libellen in Nederland - Tim Termaat
14.20 Theepauze
14.50 Nomade in het Veen; 15 jaar Coenagrion armatum in De Weerribben - Evert Ruiter
15.15 De verrassingen van Spanje en Portugal - Ewoud van der Ploeg
15.40 Potpourri (met o.a. Christophe Brochard - Paul-André Robert, 50 jaar werk aan een Europees libellen larvenboek dat nooit werd gepubliceerd & Karin Verspui - onderzoek naar de collectie libellenaquarellen van Selys)
16.00 Afsluiting dagvoorzitter

top

Bijeenkomst van de Mierenwerkgroep over rode bosmieren

Op zaterdag 14 maart 2015 staat de bijeenkomst van de Mierenwerkgroep van de Nederlandse Entomologische Vereniging helemaal in het licht van rode bosmieren. Daar is natuurlijk alle reden voor, want deze dieren hebben een ontzettende boeiende leefwijze, zijn beschermd door de Flora- en faunawet, en hebben een grote invloed op de lokale soortengemeenschap.

Op de bijeenkomst zullen een nieuwe website en cursus over rode bosmieren en bosbeheer worden besproken die in de loop van 2015 zullen verschijnen. Daarnaast is er een lezing over het voorkomen van de vier rode bosmiersoorten in Nederland en zullen er filmpjes getoond worden over andere dieren die de nestkoepels van rode bosmieren om allerlei redenen bezoeken. In de middag maken we een wandeling langs een zeer oude kolonie van kale rode bosmieren op landgoed Oranje Nassau's Oord (Wageningen).

De bijeenkomst start in Het Groene Wiel, Hendrikweg 14B, 6703 AW Wageningen, en wordt in samenwerking met de Insectenwerkgroep van de KNNV Wageningen e.o. georganiseerd. De deur gaat om 10.00 open en de aanvang is om 10.30.

top

Kopij Brachytron

De Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie NVL zoekt auteurs en onderzoekers die wetenschappelijke artikelen, (uittreksels uit) onderzoekrapporten of mededelingen over libellen en libellenstudie kunnen aanleveren voor haar blad Brachytron.

Onderwerpen met een relatie naar Nederlandse of Vlaamse gebieden en soorten hebben de voorkeur, maar ook onderzoek door Nederlandse of Vlaamse onderzoekers elders kan de moeite waard zijn om hier een podium te krijgen. Waar nodig kan assistentie worden verleend met het omwerken van een onderzoeksrapport naar een artikel.

Voor contact: redactie@brachytron.nl of pr.nvl@brachytron.nl. Zie ook onze website.

top

Nederlandse Faunistische Mededelingen 43

Deze week is nummer 43 van de Nederlandse Faunistische Mededelingen verschenen.

Daarin onder andere de reuzenertswesp (Leucospis dorsigera), twee tweestaarten, een zaadkever, drie zweefvliegen, een roofvlieg, en een bamboeworm nieuw voor Nederland; overzichtsartikelen over het blaaskopvliegengenus Leopoldius en de Nederlandse kriebelmuggen (Diptera: Simuliidae); aanvullingen op de naamlijsten van de Nederlandse loopkevers en sluipvliegen; herontdekking van de wants Jalla dumosa; uitbreiding van de kokerjuffer Molanna albicans; en Blackfordia virginica als nieuwe exotische poliep in de Nederlandse wateren.

Het nummer zal binnenkort bij alle abonnees in de bus vallen.

Voor overige geïnteresseerden is nummer 43 voor € 13,- te bestellen via eis@naturalis.nl. De factuur wordt meegestuurd met de bestelling.

Roy Kleukers


Inhoud nummer 43

1-4 De reuzenertswesp Leucospis dorsigera nieuw voor Nederland (Hymenoptera: Chalcidoidea) - A. van Heerden
5-8 Twee nieuwe tweestaarten in Nederland (Diplura) - P. Boer & K. Lock
9-15 De wants Jalla dumosa na 45 jaar weer in Nederland waargenomen (Heteroptera: Pentatomidae) - B. Aukema & T. Kiewiet
17-21 Recente aanvullingen op de Nederlandse loopkevercatalogus (Coleoptera: Carabidae) - J. Muilwijk & R. Felix
23-26 Bruchus brachialis, een zaadkever nieuw voor de Nederlandse fauna (Coleoptera: Chrysomelidae) - O. Vorst
27-35 Twee nieuwe citroenzweefvliegen voor Nederland: Xanthogramma dives en X. stackelbergi (Diptera: Syrphidae) - W. van Steenis, S. Bot & A. Barendregt
37-41 Het dotterbloemgitje Cheilosia frontalis nieuw voor Nederland (Diptera: Syrphidae) - S. Bot
43-45 Vierde aanvulling op de naamlijst van Nederlandse sluipvliegen (Diptera: Tachinidae) - Th. Zeegers
47-54 De gouden stamjager Choerades igneus nieuw voor Nederland (Diptera: Asilidae) - E. de Bree, R. van den Broek & J.T. Smit
55-66 Blaaskopvliegen van het genus Leopoldius in de Benelux (Diptera: Conopidae) - E. de Bree, J.T. Smit & J. Mortelmans
67-91 De kriebelmuggen van Nederland en Vlaanderen (Diptera: Simuliidae) - K. Lock & B. van Maanen
93-101 Eerste larvenvondst van de kokerjuffer Molanna albicans buiten Drenthe (Trichoptera: Molannidae) - H. Boonstra & R. Wiggers
103-109 The exotic jellyfish Blackfordia virginica introduced into the Netherlands (Cnidaria: Hydrozoa) - M.A. Faase & M. Melchers
111-114 Bamboewormen in Nederland, met Micromaldane ornithochaeta nieuw voor Nederland (Polychaeta: Maldanidae) - M.A. Faase & T. van Haaren

top

Nederlandse Faunistische Mededelingen 35 t/m 38 on-line

Alle publicaties van de Nederlandse Faunistische Mededelingen 35 tot en met 38 zijn recent als PDF on-line gezet. Nummer 35 bevat diverse wijzigingen op de lijst van de Nederlandse vliesvleugeligen. Verder worden de luzernebehangersbij Megachile rotundata, de schubhaarkegelbij Coelioxys afra, de kogelgoudwesp Pseudomalus triangulifer en diverse bronswespen voor het eerst voor Nederland vermeld. Bijzonder is de vondst van het RIVM van Ixodiphagus hookeri, een bronswespje dat teken infecteert. Verder worden nog drie wantsen en een steelkwal nieuw voor de Nederlandse fauna gemeld, evenals een nieuwe parasietvlieg voor de eikenprocessierups.

In nummer 36 veel aandacht voor vliegen en muggen, met een overzicht van motmuggen in de stedelijke omgeving, een nieuwe bloemvlieg en de invasieve Noord-Amerikaanse pauwvlieg Callopistromyia annulipes. Daarnaast een nieuwe mariene worm, vier wantsen, de hooiwagen Platybunus pinetorum, de mooie sachembij Anthophora aestivalis en een overzicht van de wittevliegen in Nederland.

In nummer 37 de spectaculaire herontdekking van het bosdoorntje Tetrix bipunctata en de rode schouderboktor Rhamnusium bicolor, een overzicht van exotische brandmieren, nieuwe vindplaatsen van de pissebed Porcellium conspersum en de roodrandzandbij Andrena rosae, en een revisie van het lastige vlindergeslacht Agonopterix.

In nummer 38 aandacht voor mijten, met name watermijten en mosmijten, de dansmug Metriocnemus carmencitabertarum, wantsen van de Wadden, waaiertjes, twee nieuwe blaaskopvliegen, de slakkendodende vlieg Pherbellia annulipes, twee nieuwe blaaskopvliegen en een aanvulling op de lijst van de Nederlandse sluipvliegen.

De PDFs zijn te lezen en te downloaden via de NFM-website.

top

Nieuwsbrief Spined

Eind van het jaar verschijnt aflevering 34 van SPINED. Het blad - de nieuwsbrief van de Spinnenwerkgroep van EIS - bestaat al sinds 1983. Toen gekopieerd typewerk voor een kleine groep van studenten en geïnteresseerde mensen dat per post werd rondgestuurd. Ook in het Vlaamse taalgebied. Inmiddels is het een digitaal blad dat naar honderden ingeschrevenen gaat. De enveloppe is natuurlijk afgeschaft en de verspreiding loopt via email en de website van het Kenniscentrum Insecten en Andere Ongewervelden, voorheen EIS-Nederland. De inhoud heeft ook een geleidelijke verandering ondergaan en gaat ruim buiten de Nederlandse grens.

De komende aflevering bevat een aantal nieuwe soorten voor Nederland. Goed zoeken en goede ogen lonen nog steeds. En opbrengst is nog altijd evenredig aan de hoeveelheid tijd die er in wordt gestopt. Er wordt een genitale afwijking bij een Zelotes beschreven. Een wat langer artikel behandelt de resultaten van een korte periode van veldwerk in Zuid-Italië in 2013. Een gebied dat vele leuke waarnemingen oplevert, maar ook veel hiaten in onze kennis van de mediterrane fauna aan het licht brengt. Een bijzonder gebied met een fauna die tussen het Iberische schiereiland en de Balkan in zit, met overlap van de algemene soorten, maar toch ook met eigen bijzonderheden. Een aantal determinaties tot de soort wordt onder voorbehoud genoemd, bij andere exemplaren kwamen wij soms niet verder dan het genus. Vaak is meer materiaal nodig en dat hopen we in 2015 in die streken te bemachtigen wanneer wij het gebied nog een keer bezoeken. De aflevering wordt afgesloten met een aflevering van Opilionieuws, nieuwsbrief van de EIS-werkgroep hooiwagens.

Zoals gebruikelijk is de nieuwsbrief binnenkort voor iedereen gratis beschikbaar via de pagina van de EIS-werkgroep spinnen.

Peter van Helsdingen

top

Entomofauna van de Noardlike Fryske Wâlden

EIS heeft de afgelopen twee jaar projecten gedaan voor Groen en Doen. Dit is een programma van het ministerie van EZ en stimuleert en ontwikkelt vrijwilligerswerk op het gebied van natuur- en landschapsbeheer. De VOFF werkte hiervoor onder andere nauw samen met Landschapsbeheer Nederland in allerlei deelprojecten.

Een zo'n deelproject was een inventarisatie van de biodiversiteit in de Noardlike Fryske Wâlden (NFW) door EIS en Landschapsbeheer Friesland. Door het organiseren van excursies en de verspreiding van de huidige kennis was het de bedoeling dat meer vrijwilligers hier actief gaan inventariseren. Dit is goed gelukt en er zijn in de periode 2012-2014 veel gegevens verzameld. Er zijn nu aanzienlijke soortlijsten beschikbaar en dit voorheen vrijwel onverkende Friese gebied is echt 'op de kaart gezet'.

Een deel van de resultaten wordt in dit themanummer van Entomologische Berichten uitgewerkt in aantrekkelijke artikelen vol landschaps- en insectenfoto's, waarbij onder andere de waargenomen hooiwagens, cicaden, langpootmuggen, kevers, mieren en nachtvlinders aan bod komen.

Roy Kleukers


Inhoud

Column: In wâld is gjin bosk - P. Koomen
De Noardlike Fryske Wâlden - een bijzonder landschap - Tuinstra, G., J. Hanenburg & F. van der Meer
Hooiwagens, loopkevers en mieren in houtwallen in de Noardlike Fryske Wâlden - Turin, H., J. Noordijk, F. van der Meer & P. Boer
De noordelijkste vindplaats van de zompsprinkhaan in Nederland - Kleukers, R.
Waardplantassociaties van de cicaden en bladvlooien in de Noardlike Fryske Wâlden (Hemiptera: Auchenorrhyncha & Psylloidea) - van Klink, R.
Snúttuorren en oare krobben in de Noardlike Fryske Wâlden - Heijerman, Th. & G. Tuinstra
Nachtvlinders in de Noardlike Fryske Wâlden - Tuinstra, G.
Langpootmuggen (Diptera: Tipulidae) uit de Noardlike Fryske Wâlden - Oosterbroek, P.
Een bijzondere vangst van een bijzondere prachtvlieg (Diptera, Ulidiidae) - Smit, J.T. & G. Tuinstra
Uitgelezen - Fauna van Rottum - Colijn, E.
Uitgelezen - De Biodiversiteit van Nationaal Park De Meinweg - Colijn, E.
Uitgelezen - Texel is anders - Cadée, G.C.


Voor de bestelwijze kan contact worden opgenomen met de NEV: admin@nev.nl.

top

Verspreidingsatlas Nederlandse wantsen III

Deze week is deel III van de serie "Verspreidingsatlassen van de Nederlandse wantsen" verschenen. Het is een lijvig deel, met de grote groep van de bloemwantsen Miridae.

In totaal worden 240 soorten behandeld, waarbij de nadruk uiteraard ligt op de verspreiding in Nederland, maar als novum is per soort ook een Europese kaart opgenomen. Een mooie tekening van Jeroen de Rond illustreert iedere subfamilie.

De auteurs werken nu aan de laatste twee delen, over de Pentatomomorpha, waaronder de bekende Pentatomidae.

Roy Kleukers

top

Niet zonder elkaar, bloemen en insecten

In maart 2015 zal een nieuw boek over bestuivers verschijnen: Niet zonder elkaar, bloemen en insecten, met als hoofdauteur Louis Schoonhoven, oud-hoogleraar Entomologie van de Wageningen Universiteit.

De hoofdstukken die nu al zijn in te zien op natuurmedia.nl zien er zeer fraai en gedegen uit.

Bij voorinschrijving kost het boek slechts 19,50 euro. Het boek zal op 5 maart 2015 gepresenteerd worden bij Naturalis.

Roy Kleukers

top

Kijk op Exoten 10

In deze tiende editie van Kijk op Exoten weer aandacht voor een aantal interessante exoten die al in Nederland aanwezig zijn, of door specialisten de komende jaren verwacht worden. Met deze informatie verwachten we de kans te vergroten op het tijdig signaleren van dergelijke soorten. We hopen van harte dat u bereid bent de waarnemingen online te melden via Waarneming.nl, Telmee.nl, of - voor de sportvissers - Mijnvismaat.nl.

Met in dit nummer onder andere nieuws over boktorren van het genus Monochamus, de Kadeni-stofuil (Caradrina kadenii) en het gebruik van bladvlooien als biologische bestrijders.

Op de achterzijde van de nieuwsbrief ziet u hoe u zich ook aan kunt melden.

Kijk op Exoten Nummer 10 is hier te downloaden.

top

Agenda t/m april 2015
10 januari Studiedag metselbijen Sectie Hymenoptera Nederlandse Entomologische Vereniging
24 januari EIS-dag deze nieuwsbrief
14 februari NEV-Winterbijeenkomst Nederlandse Entomologische Vereniging
21 februari Genootschapsdag Natuurhistorisch Genootschap in Limburg - deze nieuwsbrief
21 februari Libellenstudiedag Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie
28 februari Voorjaarsbijeenkomst Sectie Snellen Nederlandse Entomologische Vereniging
7 maart Voorjaarsbijeenkomst Sektie Everts Nederlandse Entomologische Vereniging
7 maart Landelijke dag Vlinderstichting
14 maart Bijeenkomst mierenwerkgroep NEV deze nieuwsbrief
16 april NEV-Lentebijeenkomst Nederlandse Entomologische Vereniging

top

Van de redactie

Dit is het twintigste nummer van Tentakel, de digitale nieuwsbrief over ongewervelde dieren. Deze nieuwsbrief verschijnt onregelmatig naast de reguliere papieren EIS-nieuwsbrief.

In de nieuwsbrief is plaats voor allerlei korte berichten die het onderzoek aan ongewervelden in Nederland aangaan: berichten van het EIS-bureau, oproepen, bijzondere en fenologische waarnemingen, aankondiging van rapporten en boeken en een activiteitenagenda. Ook al uw bijdragen zijn welkom. U kunt deze sturen naar eis@naturalis.nl.

De nieuwsbrief is opgezet als Internetpagina (in HTML) en kan in de meest gangbare e-mailprogramma's worden gelezen. Met de berichtopmaak/e-mailindeling ingesteld op (originele) HTML ziet u behalve tekst ook plaatjes en kunt u via de blauwe links eenvoudig alleen dat nieuws er uit pikken dat u interesseert. Mocht u problemen hebben met het instellen van het HTML-formaat in uw e-mailprogramma schroom dan niet en neem gerust contact op. Of probeer het hier met uw webbrowser.

Mocht u geen belangstelling (meer) hebben voor deze nieuwsbrief: een retour-mailtje naar dit adres is voldoende om uw e-mailadres te verwijderen van deze mailinglist. Aanmelden op dit adres is vanzelfsprekend ook mogelijk.

Ed Colijn

top

Over EIS

Stichting EIS Kenniscentrum Insecten 
doet onderzoek aan insecten en andere ongewervelden en geeft voorlichting en adviezen over beheer en beleid.

Tentakel

Wilt u in het vervolg onze nieuwsbrief Tentakel ontvangen? Meldt u dan hieronder aan.
* Required

donateur

Word voor € 22,50 donateur en ontvang Nederlandse Faunistische Mededelingen en Entomologische Tabellen

Ja Ik word donateur

Contact

EIS Kenniscentrum Insecten
Postbus 9517
2300 RA Leiden
(+31) 071 7519314
eis@naturalis.nl   

Bezoekadres
Vondellaan 55 
2332 AA Leiden