Tentakel21

Tentakel 21

Tentakel 21
Nummer 21 - 26 februari 2015

 

Eerste internationale 1000-soortendag in het Merkske



1000-soortendag 2015
De 1000-soortendag is sinds enkele jaren een vaste waarde in Nederland. Elk jaar verzamelen soortspecialisten zich om te focussen op soorten in een topgebied. Op 13 juni wordt de eerste grensoverschrijdende 1000-soortendag georganiseerd. Deze zal plaats vinden in de vallei van het Merkske (Hoogstraten, Baarle-Hertog, Merksplas).

Hoofddoel van deze dag is om het gebied grondig te inventariseren en zoveel mogelijk soorten waar te nemen. We doen daarom een beroep op onze topspecialisten. Het wordt een leuke en gezellige activiteit waarbij Nederlandse en Belgische soortspecialisten de mogelijkheid hebben elkaar te ontmoeten.

De 1000-soortendag begint op vrijdagavond 12 juni met nachtvlinder-, vleermuis- en amfibieënexcursies. Op zaterdag volgt de officiële aftrap en zullen diverse excursies georganiseerd worden. De dag wordt afgesloten met een barbecue, die wordt aangeboden vanuit de organisatie. De resultaten zullen worden getoond op zowel waarneming.nl als waarnemingen.be.

Overnachting
Voor mensen die wensen te overnachten is er een gratis slaapplaats voorzien in Wortel Kolonie (B), gelegen midden in het stroomgebied van het Merkske. Als je wilt kan je hier terecht van vrijdag 16 uur t/m zondag 12 uur. Er wordt ontbijt en lunch voorzien voor mensen die blijven overnachten. Snel inschrijven is de boodschap.

Het Merkske
Het stroomgebied van het Merkske is 6000 ha. groot waarvan 1500 ha. in natuurbeheer. Het is één van de waardevolste gebieden in de provincies Noord-Brabant en Antwerpen. Het gebied heeft hoge potenties en er vallen nog veel zaken over het gebied te ontdekken. Meer info op deze links: Inschrijven
Soortspecialisten die willen deelnemen aan de 1000-soortendag kunnen zich voor 1 juni opgeven via Google forms dan wel zoals voorheen bij Ed Colijn. Na inschrijving ontvang je meer informatie.

Let wel: de locatie is zeer moeilijk bereikbaar met het openbaar vervoer. Er wordt aangeraden zo veel mogelijk te carpoolen.

De organisatie:
Theo Bakker, Chris van Boxel, Ed Colijn, Bart Hoeymans, Annelies Jacobs, Drej Oomen, Stijn Leestmans & Koen Verschueren.

top

EIS-website in een nieuw jasje

Onlangs is de EIS-website vernieuwd. Met de nieuwe opzet willen we vooral ook de diensten die EIS voor derden kan leveren beter voor het voetlicht te brengen.

Aan sommige onderdelen, zoals Bescherming en Werkgroepen wordt de komende maanden nog gewerkt.

Neem eens een kijkje op www.eis-nederland.nl. Opmerkingen en suggesties voor verbetering kunnen gestuurd worden naar john.smit@naturalis.nl.

Roy Kleukers

top

EIS op Facebook

Sinds kort heeft de FB-pagina van EIS de grens van 500 volgers overschreden.

We merken dat met name de berichten over bestuivers, nieuwe soorten en bijzonder gedrag van kleine beestjes populair zijn.

Iedereen die via FB op de hoogte wil blijven van EIS-nieuws, kan ons volgen op facebook.com/EIS.Kenniscentrum.Insecten.

Roy Kleukers

top

Cursus SNL sprinkhanen

EIS verzorgt in juni 2015 een cursus sprinkhanen voor natuurbeheerders en medewerkers van groenbureaus.

Sprinkhanen zijn opgenomen in het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). Dit betekent dat deze soortgroep in bepaalde gebieden gemonitord moet worden, als onderdeel van de evaluatie van het beheer.

In deze eendaagse cursus komen inventarisatiemethodes en herkenning aan bod, met de nadruk op de SNL-soorten en -methodiek.

Voor meer informatie, zie eis-nederland.nl/Diensten/Cursussen.

Roy Kleukers

top

Lieveheersbeestjes op kaart
Het viervleklieveheersbeestje is een van de eerste soorten die in het voorjaar in de tuin is te vinden. Het is een kleine soort (3-5 mm) met een bijna ronde vorm en dekschilden die aan de onderkant breed uitlopen.
Foto: Theodoor Heijerman

De lieveheersbeestjes zijn één van de weinige populaire insectengroepen waarvan afgelopen jaren geen atlas is verschenen. EIS Kenniscentrum Insecten, Waarneming.nl en de Nederlandse Entomologische Vereniging gaan daar verandering in brengen en starten dit voorjaar met een atlasproject.

Het veldwerk voor het project gaat plaatsvinden in 2015 en 2016. Gegevens worden grotendeels ingezameld via Waarneming.nl. Naast nieuwe waarnemingen worden ook alle oudere waarnemingen bij elkaar gebracht. Afgelopen jaar is daarvoor de collectie van Naturalis grotendeels gecontroleerd en gedigitaliseerd.

De verwachting is dat via Waarneming.nl veel waarnemingen van de veertig grotere, kleurrijke lieveheersbeestjes zullen binnenkomen. Informatie over de twintig kleinere, vaak lastig herkenbare, lieveheersbeestjes zal grotendeels afkomstig zijn van leden van de Nederlandse Entomologische Vereniging.

Op Waarneming.nl komt binnenkort een projectpagina over het project beschikbaar. Op die pagina komt informatie over herkenning van de soorten en worden excursies aangekondigd. Verdere aankondigen over het project komen ook in de Tentakel.

Veel soorten zijn makkelijk te herkennen maar toch worden er veel fouten gemaakt, maak daarom van zoveel mogelijk waarnemingen bewijsfoto's. Heb je vragen over het project, neem dan contact op met Vincent Kalkman.

Jan Cuppen, Vincent Kalkman & Gerrian Tacoma

top

Atlasproject Leuke vliegen: het databestand

De afgelopen twee jaar zijn we hard bezig geweest om een bestand op te bouwen van de leuke vliegen van Nederland (bastvliegen, blaaskopvliegen, dazen, roofvliegen, wapenvliegen en wolzwevers). De museumcollecties zijn volledig gedigitaliseerd en er zijn erg veel waarnemingen op waarneming.nl ingevoerd. Daarnaast zijn er ook nog de nodige losse bestandjes van privécollecties of waarnemingen binnengekomen.

In totaal bevat het bestand nu 71.327 records. Splitsen we dit uit naar de verschillende bronnen dan zijn uit het digitaliserings-project van de museumcollecties 40.783, uit waarneming.nl 23.543 en uit overige bronnen 7.001 records afkomstig. Een opvallend hoge bijdrage komt van waarneming.nl, waarvan meer dan de helft voorzien is van een foto: 13.461. Dit is erg fijn, want alleen waarnemingen met foto worden gevalideerd.

De waarnemingen door de tijd heen geven een mooi het beeld van de toename aan populariteit. De eerste waarnemingen zijn uit 1864, 1n de jaren 1940 is er een duidelijke toename te zien doordat enkele van de inmiddels zeer bekende dipterologen actief worden, gevolgd door de volgende generatie in de jaren 1960 en 1970, wat weer een flinke toename laat zien.

In de jaren 1990 neemt dit aantal weer af, vermoedelijk omdat veel van mensen die nu nog actief zijn al in de jaren 1980 begonnen maar de gegevens nog niet of slechts ten dele hebben ingevoerd. Vanaf de start van waarneming.nl in 2005 is een spectaculaire toename te zien van het aantal waarnemingen.

Al met al een mooie basis voor een atlas van de leuke vliegen van Nederland.

John Smit

top

Bijeenkomst van de Mierenwerkgroep over rode bosmieren

Op zaterdag 14 maart 2015 staat de bijeenkomst van de Mierenwerkgroep van de Nederlandse Entomologische Vereniging helemaal in het licht van rode bosmieren. Daar is natuurlijk alle reden voor, want deze dieren hebben een ontzettende boeiende leefwijze, zijn beschermd door de Flora- en faunawet, en hebben een grote invloed op de lokale soortengemeenschap.

De bijeenkomst start in Het Groene Wiel, Hendrikweg 14B, 6703 AW Wageningen, en wordt in samenwerking met de Insectenwerkgroep van de KNNV Wageningen e.o. georganiseerd. De deur gaat om 10.00 open en de aanvang is om 10.30.

Voor meer info en opgave: mwg.bestuur@gmail.com.

top

Insectenweekend Netersel 8 t/m 10 mei 2015

In het weekeinde van vrijdag 8 t/m zondag 10 mei 2015 houdt de Landelijke Insectenwerkgroep (LIW) van de KNNV haar voorjaarsweekend in kampeerboerderij De Tureluur in Netersel. Netersel ligt mooi voor alle insectengroepen, zowel soorten van droge als vochtige gebieden kunnen hier gevonden worden.

Vrijdagavond om 20.00 uur wordt het weekeinde geopend, met een (digitale) dialezing en is er verder gelegenheid ervaringen uit te wisselen en/of kennis met elkaar te maken. Op zaterdag en zondag worden omliggende gebieden bezocht. Gezien de ligging van de het verblijf zullen zowel nattere als droge gebieden bezocht worden. Op zaterdagavond kunnen de vangsten en foto's van die dag gedetermineerd en bekeken worden. Het weekeinde eindigt op zondag 15.00 uur.

De kosten voor het weekend bedragen € 42,50. In deze kosten zijn inbegrepen: 2 overnachtingen, 2x ontbijt, avondeten zaterdag, koffie en thee. Ook niet leden van de LIW mogen een keer deelnemen zonder de verplichting lid te worden.

Voor nadere informatie en/of opgave kunt u terecht bij:

Arjan van der Veen: liw@knnv.nl, tel. 0320-246631
Koos van Brakel: tel. 0348-417032

top

Niet zonder elkaar - Bloemen en insecten

Donderdag 5 maart verschijnt "Niet zonder elkaar - bloemen en insecten", een nieuwe uitgave van Uitgeverij NatuurMedia. Het eerste exemplaar wordt gepresenteerd tijdens het gelijknamige symposium in Naturalis Leiden.

"Niet zonder elkaar" is een breed opgezet, handzaam en toegankelijk boek over bloembiologie in al haar facetten: de vele ontdekkingen, evolutie, diergedrag, natuurbescherming en toepassingen in land- en tuinbouw. De zeer diverse bestuivingsmechanismes komen aan de orde, waarbij flora en teeltgewassen, bijen & hommels, vlinders, kevers en zweefvliegen prominent in beeld zijn. Het blikveld is mondiaal, maar de meeste voorbeelden liggen in West-Europa. Doel van de makers: een moderne en waardige opvolger presenteren van "De bloemen en haar vrienden" van Jac.P. Thijsse uit 1934.

Auteur Louis Schoonhoven, oud-hoogleraar entomologie uit Wageningen, schreef dit toegankelijke boek samen met andere kenners uit de wereld van de bloembiologie, bijenhouderij, landbouw en natuurbescherming: Koos Biesmeijer (Naturalis), Gerard Oostermeijer (UvA), Kars Veling (Vlinderstichting), Nederlandse BijenhoudersVereniging e.v.a.

Niet zonder elkaar - bloemen en insecten
Louis Schoonhoven m.m.v. Koos Biesmeijer, Gerard Oostermeijer, Rolf Roos e.a.
ISBN 9789082043648; verkrijgbaar in boekhandel en via www.natuurmedia.nl
Gebonden 188 pagina's; kleur, 240 illustraties; € 24,50


Media informatie, beeldmateriaal en voorbeelden uit het boek zijn terug te vinden op: natuurmedia.nl.

top

Bruchidius siliquastri, nieuw voor Nederland

Naar aanleiding van de vondst van een nieuwe zaadkever voor Duitsland op judasboom werden in maart 2014 in Kerkrade de peulen van enkele judasbomen verzameld. Begin april verscheen uit de peulen een mannetje en begin mei een vrouwtje van de begeerde kever: Bruchidius siliquastri, een soort die nog niet eerder uit Nederland gemeld was.

Deze soort is pas in 2007 beschreven aan de hand van Zuid-Franse exemplaren die gekweekt waren uit peulen van de Europese judasboom. Er is een zeer sterk vermoeden dat deze kever pas recent Europa heeft bereikt en van Chinese judasboomsoorten is overgestapt op de in Zuid-Europa inheemse Europese judasboom. Nederland is dus weer een exoot rijker.

Bron:
Beenen, R., J. Winkelman, D. Teunissen & O. Vorst 2015. Aantekeningen over Chrysomelidae (Coleoptera) in Nederland 10. Entomologische Berichten 75 (1): 24-32.

Foto: János Bodor.

top

Psychoides verhuella, nieuw voor Nederland

In Nederland is er maar een klein aantal vlindersoorten waarvan de rupsen leven op varens. Aan deze kleine groep 'varenvlinders' is één soort toegevoegd: het tongvarenvretertje Psychoides verhuella.

In 2014 zijn vlinders en vraatsporen van deze soort door Thijs de Graaf aangetroffen in Bergen (provincie Noord-Holland).

Bron:
Muus, T.S.T. 2015. De opmerkelijke ontdekking van Psychoides verhuella (Lepidoptera: Tineidae), nieuw in Nederland. Entomologische Berichten 75 (1): 11-14.

Foto: Tymo Muus.

top

Drie nieuwe spinnen voor Nederland

In Nieuwsbrief Spined 34 worden twee nieuwe kogelspinnen voor ons land gemeld: Theridion hannoniae en Parasteatoda tabulata. Van beide soorten is een populatie aanwezig tussen basaltstenen op de Maasvlakte. De kogelspinnen zijn inheems in Europa en leven in rotsachtige gebieden onder stenen, en ook wel bij menselijke bouwwerken. In Nederland komen geen rotsachtige gebieden voor en de vondsten op de Maasvlakte doen vermoeden dat de soorten zijn geïmporteerd, mogelijk met het steenmateriaal waar de kades en dijken van zijn gemaakt. Natuurlijke kolonisatie (door ballooning) is echter niet volledig uit te sluiten.

In een tuincentrum in Sliedrecht werd een vrouwtje van de kleine broeikasspin Cryptachaea blattea gevonden. Ze had een web en een eicocon in een peperplantje gemaakt. Het plantje en de spin werden meegenomen en uit de eitjes zijn jonge spinnen gekropen die werden opgekweekt. Deze spinsoort is een kosmopoliet met een onduidelijke herkomst. Voor Nederland was het de eerste vondst en toekomstig onderzoek moet uitwijzen of de soort in meer tuincentra, kassen of andere gebouwen voorkomt.

Bronnen:
Bink, J. 2014. Cryptachaea blattea (Urquhart, 1886) (Araneae, Theridiidae) voor het eerst waargenomen in Nederland. Nieuwsbrief Spined 34: 11.
Bink, J. 2014. Parasteatoda tabulata Levi, 1980 (Araneae, Theridiidae) voor het eerst waargenomen in Nederland. Nieuwsbrief Spined 34: 12-15.
Bink, J. & P. van Helsdingen 2014. Theridion hannoniae (Denis, 1944) (Araneae, Theridiidae) nieuw voor Nederland. Nieuwsbrief Spined 34: 7-11.

Foto: Johan Bink.

top

Climatic Risk and Distribution Atlas of European Bumblebees

120 Europese onderzoekers hebben meer dan 5 jaar gewerkt aan deze atlas. De auteurs, waaronder Koos Biesmeijer en Menno Reemer, verzamelden meer dan een miljoen hommelrecords uit heel Europa. Op basis van deze gegevens, werd voor bijna alle Europese soorten de huidige klimatologische niche en de verwachte toekomstige ontwikkelingen onder drie klimaatscenario's voor de jaren 2050 en 2100 berekend.

De publicatie biedt een complete checklist van alle Europese soorten met foto en huidige en verwachte, toekomstige verspreidingskaarten.

De 236 pagina's tellende atlas is gepubliceerd in het peer-reviewed, free access tijdschrift BioRisk en gratis te downloaden van de BioRisk website.

Rasmont, P., Franzén, M., Lecocq, T., Harpke, A., Roberts, S., Biesmeijer, K., Castro, L., Cederberg, B., Dvorak, L., Fitzpatrick, Ú., Gonseth, Y., Haubruge, E., Mahé, G., Manino, A., Michez, D., Neumayer, J., Ødegaard, F., Paukkunen, J., Pawlikowski, T., Potts, S., Reemer, M., Settele, J., Straka, J. & Schweiger, O. 2015
Climatic Risk and Distribution Atlas of European Bumblebees
BioRisk 10: 1-236

top

Kijk op Exoten 11

In deze elfde editie van Kijk op Exoten weer aandacht voor een aantal interessante exoten die al in Nederland aanwezig zijn, of door specialisten de komende jaren verwacht worden. Met deze informatie verwachten we de kans te vergroten op het tijdig signaleren van dergelijke soorten. We hopen van harte dat u bereid bent de waarnemingen online te melden via Waarneming.nl, Telmee.nl, of -voor de sportvissers- Mijnvismaat.nl.

In dit nummer onder andere nieuws over de Haagse kronkel (Cylindroiulus apenninorum), de Amerikaanse ribkwal (Mnemiopsis leidyi) en de monarchvlinder (Danaus plexippus).

Op de laatste pagina van de nieuwsbrief ziet u hoe u zich ook aan kunt melden.

Kijk op Exoten Nummer 11 is hier te downloaden.


top

Het Kempen~Broek, op de grens van mens, natuur en landschap

Samen met uitgeverij Pictures Publishers hebben ARK Natuurontwikkeling en Regionaal Landschap Kempen en Maasland het Kempen~Broek in al haar facetten vastgelegd. Twee en een half jaar is intensief gewerkt aan het boek "Het Kempen~Broek; op de grens van mens, natuur en landschap".

Het boek beschrijft Het Kempen~Broek in een notendop, hoe het tot stand is gekomen en de geschiedenis van het gebied. Vervolgens wordt ingegaan op alle landschappen zoals het Weerterbos en de Hugterheide, Weerter-en Budelerbergen, Boshoverheide, Loozerheide, Ringsleven en de Hoort, Lozerheide, Laurabossen, Kruispeel, de IJzeren Man, de Peelvennen van Weert, Tungelerwallen, het Bocholter-en Wijffelterbroek, Stramprooierheide, Grootbroek, Jagersborg, Tösch en Langeren, het Itterdal en de aanwezige (entomo)fauna. Het totale gebied bevat circa 25.000 hectare.

Het boek kost € 37,50 en is verkrijgbaar in de boekhandel of via picturespublishers.nl of www.rlkm.be.

top

Agenda t/m juni 2015
7 maart Voorjaarsbijeenkomst Sektie Everts Nederlandse Entomologische Vereniging
7 maart Landelijke dag Vlinderstichting
14 maart Bijeenkomst mierenwerkgroep NEV deze nieuwsbrief
4 april Sectie Ter Haar, Voorjaarsbijeenkomst Nederlandse Entomologische Vereniging
11 april Sectie Thijsse, Voorjaarsbijeenkomst Nederlandse Entomologische Vereniging
16 april Lentebijeenkomst Nederlandse Entomologische Vereniging
16 april Biodiversiteit in Nationaal Park De Meinweg. Een bloemlezing uit natuuronderzoek op de Meinweg in de periode 2010-2015 Natuurhistorisch Genootschap in Limburg
25 april Werkgroep Bladmineerders - Excursie Sint-Annabos, Antwerpen Koninklijke Belgische Vereniging voor Entomologie
2 mei Werkgroep Bladmineerders - Excursie Anlier Koninklijke Belgische Vereniging voor Entomologie
8-10 mei Voorjaarsweekend Netersel KNNV Landelijke Insectenwerkgroep, deze nieuwsbrief
9 mei Voorjaarsexcursie Sektie Everts Nederlandse Entomologische Vereniging
14-17 mei Sectie Diptera, Dipteraweekend Nederlandse Entomologische Vereniging
16 mei Lieveheersbeestjes bij Vaals Natuurhistorisch Genootschap in Limburg & EIS
5-7 juni Zomerbijeenkomst Nederlandse Entomologische Vereniging
12-14 juni 1000-soortendag deze nieuwsbrief
12-14 juni Genootschapsweekend Natuurhistorisch Genootschap in Limburg
20 juni Extra excursie Sektie Everts Nederlandse Entomologische Vereniging
20 juni Werkgroep Bladmineerders - Excursie Anlier Koninklijke Belgische Vereniging voor Entomologie

top

Van de redactie

Dit is het éénentwintigste nummer van Tentakel, de digitale nieuwsbrief over ongewervelde dieren. Deze nieuwsbrief verschijnt onregelmatig naast de reguliere papieren EIS-nieuwsbrief.

In de nieuwsbrief is plaats voor allerlei korte berichten die het onderzoek aan ongewervelden in Nederland aangaan: berichten van het EIS-bureau, oproepen, bijzondere en fenologische waarnemingen, aankondiging van rapporten en boeken en een activiteitenagenda. Ook al uw bijdragen zijn welkom. U kunt deze sturen naar eis@naturalis.nl.

De nieuwsbrief is opgezet als Internetpagina (in HTML) en kan in de meest gangbare e-mailprogramma's worden gelezen. Met de berichtopmaak/e-mailindeling ingesteld op (originele) HTML ziet u behalve tekst ook plaatjes en kunt u via de blauwe links eenvoudig alleen dat nieuws er uit pikken dat u interesseert. Mocht u problemen hebben met het instellen van het HTML-formaat in uw e-mailprogramma schroom dan niet en neem gerust contact op. Of probeer het hier met uw webbrowser.

Mocht u geen belangstelling (meer) hebben voor deze nieuwsbrief: een retour-mailtje naar dit adres is voldoende om uw e-mailadres te verwijderen van deze mailinglist. Aanmelden op dit adres is vanzelfsprekend ook mogelijk.

Ed Colijn

top

Over EIS

Stichting EIS Kenniscentrum Insecten 
doet onderzoek aan insecten en andere ongewervelden en geeft voorlichting en adviezen over beheer en beleid.

Tentakel

Wilt u in het vervolg onze nieuwsbrief Tentakel ontvangen? Meldt u dan hieronder aan.
* Required

donateur

Word voor € 22,50 donateur en ontvang Nederlandse Faunistische Mededelingen en Entomologische Tabellen

Ja Ik word donateur

Contact

EIS Kenniscentrum Insecten
Postbus 9517
2300 RA Leiden
(+31) 071 7519314
eis@naturalis.nl   

Bezoekadres
Vondellaan 55 
2332 AA Leiden