Landplatwormen

Landplatwormen (Platyhelminhes-Geoplanidae)

De soorten van Nederland

Platwormen komen in Nederland vooral voor in zoet water, maar er zijn twee soorten van landbiotoop bekend. Beide zijn onderbemonsterd. De donkere landplatworm is een kleine inheemse landplatworm (1-3,5 cm), grijs tot zwart met een witte kruipzool. De kop is stomp afgerond, zonder duidelijke ogen. Lijkt in Nederland niet zeldzaam in vrij vochtige biotopen, verspreid over het land. De manier van voortbewegen is hier te zien. De andere inheemse soort is de tweelijnige landplatworm, een kleine, inheemse slanke soort (1,5-2 cm), grijsbruin, met twee donkere lengtestrepen over het lichaam en een donkere vlek midden boven op het lichaam; onderzijde lichter. De kop is spits met twee duidelijke zwarte ogen. Er zijn weinig vindplaatsen in Nederland.

Opmars van exoten

De laatste jaren duiken steeds vaker exotische landplatwormen op in Europa, vooral in kassen en tuincentra, maar sommige kunnen ook buitenshuis overleven. Exotische landplatwormen worden met potplanten naar Europa vervoerd. Deze vraatzuchtige wormen worden tot 50 cm lang en zijn moeilijk te bestrijden. Omdat ze regenwormen eten vormen ze een bedreiging voor de bodemkwaliteit, in de natuur, maar ook in de landbouw. In Nederland zijn tot nu toe de drie onderstaande soorten vastgesteld, maar dit is waarschijnlijk het topje van de ijsberg. De grote Australische tweestreep (Caenoplana bicolor) werd in 2014 gefotografeerd in een tuin in Castricum. Deze worm kan tot 12 centimeter lang worden. Marionfyfea adventor is een kleine soort die pas in 2016 werd beschreven, op basis van dieren uit Nederland. Deze worm is verder bekend uit Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, maar komt van oorsprong waarschijnlijk uit Nieuw-Zeeland. De blauwe tuinplatworm (Caenoplana coerulea) werd in 2018 in een kas in Nijmegen aangetroffen. Onbekend is of hij ook buiten de kas kan overleven.

Levenswijze

Terrestrische platwormen zijn afgeplatte, ongesegmenteerde wormen. Ze zien er glad en glibberig uit. De mond, tevens anus, zit aan de onderzijde van het lichaam. De dieren bewegen sloom. Ze zijn 3 tot 50 cm lang en 0,2 tot 0,5 cm breed. De kop van sommige (exotische) landplatwormen is halvemaanvormig of heeft een breed, stomp uiteinde. Landplatwormen kunnen verward worden met naaktslakken, regenwormen en  bloedzuigers. Naaktslakken zijn te herkennen aan het dikkere lichaam, de tentakels vooraan de kop waar de ogen op staan en het mantelschild achter de kop. Bij regenwormen en bloedzuigers is het lichaam duidelijk gesegmenteerd, terwijl platwormen glad zijn. Bloedzuigers hebben bovendien een zuignap aan beide uiteinden van het lichaam. In onze streken zijn bloedzuigers alleen in het water te vinden. Landplatwormen zijn carnivoor. Ze voeden zich met kleine landslakken, maar ook met andere bodemorganismen zoals regenwormen en insecten(larven). Zelfs kannibalisme komt voor. Prooien worden opgespoord met chemoreceptoren in de kop. De prooi wordt omstrengeld en omgeven door slijmerige excretie met  verteringsenzymen, afgescheiden door de farynx zodat de buit opneembaar wordt gemaakt. Omdat landplatwormen lichtschuw zijn en een hoge luchtvochtigheid nodig hebben, komen ze voor op donkere, koele, vochtige plaatsen (zoals oevers van meren,  rivieren, beken, kanalen en sloten) onder stenen, planken, omgevallen boomstammen, rottend hout en -blad, houtblokken, puin, struiken, en stukken plastic. In tuinen zitten ze vaak onder bloempotten en stukken plastic, onder houten- of stenen tuinschuttingen, in de composthoop of bij voerbakken van huisdieren.

Publicaties Nederland

Sytske de Waart, 2016. Exotische landplatwormen in Nederland, Faunistischemededelingen

Ronald Sluys, 2016. Invasion of the flatworms. American Scientist, vol. 104.

https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=23202

https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=23202

filmpjes Roy Kleukers:

blauwe tuinplatworm

donkere landplatworm 

 

Over EIS

Stichting EIS Kenniscentrum Insecten 
doet onderzoek aan insecten en andere ongewervelden en geeft voorlichting en adviezen over beheer en beleid.

Tentakel

Wilt u in het vervolg onze nieuwsbrief Tentakel ontvangen? Meldt u dan hieronder aan.
* Required

donateur

Word voor € 22,50 donateur en ontvang Nederlandse Faunistische Mededelingen en Entomologische Tabellen

Ja Ik word donateur

Contact

EIS Kenniscentrum Insecten
Postbus 9517
2300 RA Leiden
(+31) 071 7519314
eis@naturalis.nl   

Bezoekadres
Vondellaan 55 
2332 AA Leiden